ئۇيغۇر روھىغا سەپەر

مۇقام

نۇرغۇن سادا.
ھاياتىي كۈچكە تولغان بىر ئەنئەنە.ئاستىغا سۈرۈپ كۆرۈڭ

01 — 33مۇزىكىنى ياڭراتقان ئىنسانلار

01 / چالغۇلار

ياغاچ. تار. تېرە.
سادا دۇنياسى.

مۇقامغا سادا ئاتا قىلغان چالغۇلار بىلەن تونۇشۇڭ. كامانچە ئاھاڭلىرى، جاراڭلىق تارلار ۋە كىشىلەرنى بىرلەشتۈرىدىغان رىتىملار.

كامانچىلىق چالغۇ01 ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىدا چېلىنىدىغان ساتار

ساتارساتار ئۇزۇن دەستىلىك كامانچىلىق چالغۇ بولۇپ، ئون ئىككى مۇقام بىلەن زىچ باغلانغان. ئاساسىي تار كامانچە بىلەن چېلىنىدۇ، قوشۇمچە تارلارمۇ ئۇنىڭغا قوشۇلۇپ تەۋرىنىپ، ئاۋازنى بېيىتىدۇ. ئۇنى كۆپىنچە باش ناخشىچى چالىدۇ.

ئۇزۇن دەستىلىك تارلىق چالغۇ02 ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىدا چېلىنىدىغان دۇتار

دۇتاردۇتار ئۇزۇن دەستىلىك، ئىككى تارلىق چالغۇ بولۇپ، تارلىرى بارماق بىلەن چېكىپ چېلىنىدۇ. ئۇ ناخشىغا تەڭكەش قىلىش ۋە ساز مۇزىكىسى ئورۇنداشتا ئىشلىتىلىدۇ. رەسىمدىكى چالغۇنىڭ دەل قايسى تۈرگە تەۋەلىكى ئېنىق ئەمەس.

چەمبەرلىك سوقما چالغۇ03 ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىدا چېلىنىدىغان داپ

داپداپ ياغاچ چەمبەرگە تېرە كېرىپ ياسىلىدىغان سوقما چالغۇ بولۇپ، كۆپىنچىسىنىڭ ئىچىگە مېتال ھالقىلار ئورنىتىلىدۇ. قول بىلەن ئۇرۇپ چېلىنىدۇ. كىچىك داپ ئون ئىككى مۇقامنىڭ رىتىملىرىنى بېكىتىشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ.

زەخمەك بىلەن چېلىنىدىغان چالغۇ04 ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىدا چېلىنىدىغان راۋاپ

راۋاپراۋاپ زەخمەك بىلەن چېلىنىدىغان تارلىق چالغۇ بولۇپ، ئادەتتە كۆكرەككە يېقىن تۇتۇلىدۇ. ئۇنىڭ تۈرلىرى شەكىل ۋە تار سانى جەھەتتىن پەرقلىنىدۇ. رەسىمدىكى چالغۇ راۋاپ تۈرىگە ئوخشايدۇ.

چېكىپ چېلىنىدىغان تارلىق چالغۇ05 ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىدا چېلىنىدىغان قالۇن

قالۇنقالۇن كەڭ ياغاچ ساندۇق ئۈستىگە تارلار تارتىلغان چالغۇ بولۇپ، زەخمەك بىلەن چېلىنىدۇ. سازەندە تارلارنى چېكىپ ئاھاڭ ھاسىل قىلىدۇ. رەسىمدىكى توغرىسىغا قويۇلغان چالغۇ مۇشۇ تۈرگە ئوخشايدۇ.

چوكا بىلەن ئۇرۇپ چېلىنىدىغان تارلىق چالغۇ06 ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىدا چېلىنىدىغان چاڭ

چاڭچاڭ تارلىرى ئىككى تال ئىنچىكە چوكا بىلەن ئۇرۇپ چېلىنىدىغان چالغۇدۇر. ئۇ ئۇيغۇر ساز ئانسامبىللىرىدا ئىشلىتىلىدۇ. ئۇنىڭ كەڭ، ياپىلاق ساندۇقى ئۈستىدىكى تارلاردىن جاراڭلىق، تولۇق سادا چىقىدۇ.

چالغۇلارنىڭ نامى رەسىمدىكى شەكلىگە ئاساسەن پەرەز قىلىندى. ئۇلارنىڭ ئۆزگىچە شەكلى ۋە ساداسىنى تونۇپ چىقىڭ.

02 / مىراسداۋاملىشىۋاتقان ئەنئەنە

ئىنسانلار ئارقىلىق،
ئەۋلادتىن ئەۋلادقا.

مۇقام مۇزىكا، شېئىر ۋە ئۇسسۇلنىڭ ئۇچرىشىشىدۇر. ئۇ بىر سادادىن يەنە بىر ساداغا يەتكۈزۈلگەن جانلىق خاتىرىدۇر.

بۇ سەپەرگە ئىلھام بەرگەن سازەندىلەر رەسىمى33 / MUQAM

مۇقام ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىي تۇرمۇشىدا ناخشا، ساز، شېئىر ۋە ئۇسسۇلنى بىرلەشتۈرگەن سەنئەتتۇر. ئۇنىڭ تېكىستلىرى خەلق ھېكايىلىرى ۋە كلاسسىك شېئىرلاردىن ئوزۇق ئالىدۇ؛ يالغۇز ۋە بىرلىكتە ناخشا ئېيتىش، ھەر خىل چالغۇلارنى چېلىش ئارقىلىق ئىپادىلىنىدۇ. ئون ئىككى مۇقام دولان، تۇرپان ۋە قۇمۇل مۇقاملىرى بىلەن بىر قاتاردا تۇرىدىغان مۇقام ئەنئەنىلىرىنىڭ بىرى. ئۇ ئوخشىمىغان مۇزىكا شەكىللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئون ئىككى چوڭ يۈرۈشلۈكتىن تەركىب تاپقان. ئۇيغۇر مۇقامى يۇنېسكونىڭ غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرى تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن. بۇ بەت رەسىمدىكى سازەندىلەر ۋە چالغۇلار ئارقىلىق مۇقام دۇنياسىنى تونۇشتۇرىدۇ.

ئەنئەنە ھەققىدە ئوقۇڭ · UNESCO

سادا

ناخشا ۋە سازنىڭ رەڭگارەڭ سادالىرى.

شېئىر

ناخشا بىلەن ياڭرىغان كلاسسىك شېئىر ۋە ھېكايىلەر.

ئۇسسۇل

رىتىم ھەرىكەتتە گەۋدىلىنىدۇ.

ئۈچ بۆلەك. بىر سەپەر.

بىر مۇقامنىڭ ئىچكى قۇرۇلمىسى

چوڭ نەغمەداستانمەشرەپ

ئون ئىككى مۇقامنىڭ ھەر بىر مۇقامى ئادەتتە چوڭ نەغمە، داستان ۋە مەشرەپتىن ئىبارەت ئۈچ چوڭ بۆلەككە بۆلۈنىدۇ. ئەركىن رىتىملىق مۇقەددىمىدىن كېيىن رىتىملىق ناخشا ۋە ساز پارچىلىرى، ئاندىن ھېكايە بايان قىلىدىغان ناخشىلار ۋە ئۇسسۇل ناخشىلىرى كېلىدۇ.

03 / ئاماننىساخانئەسىرلەردىن ھالقىغان سادا

زامانىۋى پورتېرىتتىن ئىلھام ئېلىپ قايتا يارىتىلغان سەنئەت ئەسىرىPORTRAIT / 03

شائىرە · مۇزىكانت · مەدەنىيەت خاتىرىسى

ئۇ يوقىلىشقا يۈزلەنگەننى،
كەلگۈسىگە يەتكۈزدى.

c. 15261560

ئاماننىساخان

16-ئەسىردىكى يەكەن خانلىقىدا شائىرە ۋە مۇزىكانت سۈپىتىدە ئەسلەنگەن ئاماننىساخان، ئون ئىككى مۇقامنى توپلاش، رەتلەش ۋە ساقلاپ قېلىشقا تۆھپە قوشقان شەخس دەپ قارىلىدۇ. ئۇ بۈگۈنمۇ ئۇيغۇر مۇزىكا خاتىرىسىنىڭ كۈچلۈك سىمۋولى بولۇپ كەلمەكتە.

ئۇنىڭ تەرجىمىھالى ئاساسلىقى موللا مۇجىزنىڭ 19-ئەسىردە يازغان «مۇزىكانتلار تارىخى» ئارقىلىق ساقلانغان. شۇڭا نۇرغۇن تەپسىلاتلار شۇ دەۋردىكى بىۋاسىتە خاتىرىدىن ئەمەس، كېيىنكى مەدەنىيەت خاتىرىسىدىن كەلگەن.

تارىخىي مەزمۇننى ئوقۇڭ

04 / ئون ئىككى مۇقامناملىرى بىلەن

ئون ئىككى مۇقام.
ئون ئىككى نام.

بىر مۇقامنى تاللاڭ؛ ئۇنىڭ ئۇيغۇرچە نامى، مەنىسى ۋە كېلىپ چىقىشى چەمبەرنىڭ ئوتتۇرىسىدا كۆرۈنىدۇ.

بىر مۇقامنى تاللىسىڭىز ئالدىغا چىقىدۇ.

لاتىن يېزىقىدىكى ئىملا مەنبەلەر ئارىسىدا ئوخشىمايدۇ. بۇ يەردە بۇ بەتنىڭ باشقا جايلىرىدىكى ئىملا قائىدىسىگە ئەگەشتى.

05 / سازەندىلەر01 — 33

ھەر بىر چىراي،
ئۆزگىچە بىر ھېكايە.

ئوتتۇز ئۈچ پېرسوناژ، بىر ئالاھىدە ئانسامبىل. ئالدىدىكى سازەندىلەردىن ئارقىدىكى ناخشىچىلارغىچە، تاللانغان پېرسوناژلار بىلەن تونۇشۇڭ.